kliknij i przeciąg zamknij
Polityka jakości
Wyszukiwarka

Renesansowy dwór obronny w Wieruszycach

Jesteś tutaj:Strona Główna » Atrakcje turystyczne » Renesansowy dwór obronny w Wieruszycach

Pisane dzieje leżących nad rzeką Stradomką, a sąsiadujących od wschodu z Łapanowem Wieruszyc sięgają XIII wieku. Po raz pierwszy bowiem wymieniono je w dokumencie księcia Bolesława Wstydliwego z roku 1262, nadającym komesowi Dzierżykrajowi i jego bratu Wyszowi, kanonikowi krakowskiemu, dziedzicom Niegowici z rodu Półkoziców lasy i gaje w południowej części powiatu bocheńskiego, rozciągające się na powierzchni 100 km 2. W roku 1306 jako wieś monarszą Władysław Łokietek nadał je Marcinowi, synowi Drużynity Zbigniewa ze Szczyrzyca, od którego wywodzili się późniejsi ich dziedzice – Wieruscy, a także m.in. Lasoccy, Łapkowie i Lubomirscy. To Wieruscy właśnie założyli w Wieruszycach swoje gniazdo rodzinne. Był nim zbudowany najpewniej w 4 ćw. XV wieku niewielki rycerski zameczek, a właściwie kamienna, piętrowa wieża mieszkalna, usytuowana na wysokim wzgórzu, wznoszącym się nad zakolem Stradomki. W XVI wieku przebudowano i rozbudowano ją w okazały renesansowy dwór obronny, będący przykładem typowej siedziby średniozamożnego ziemianina, jakich wiele powstało na ziemiach polskich pomiędzy 1510 a 1630 rokiem.

Dzieło przekształcenia średniowiecznej wieży mieszkalnej w obszerną nowożytną siedzibę podjęli Wieruscy przypuszczalnie już około 1520 roku. Niestety, zakresu przeprowadzonych wówczas prac nie znamy. Możemy domyślać się tylko, że powiększono ją o nowo wzniesioną część północną, przypuszczalnie drewnianą. Kilkanaście lat później pożar lub katastrofa budowlana zmusił jej właścicieli do podjęcia prac budowlanych na nowo. I tak to w roku 1531 po północnej stronie zrujnowanej wieży stanął gotycko-renesansowy jeszcze dwór, ale w zbliżonym już do obecnego kształcie. Jego znaczącym elementem była masywna wieża, przybudowana do północno-wschodniego narożnika. Ale dopiero trzydzieści lat później nabrał on cech niedużej renesansowej rezydencji. Stało się to przypuszczalnie za sprawą Jana Wieruskiego (zm.1567), chorążego nadwornego i starosty sądeckiego. Wówczas na fundamentach nieistniejącej wieży mieszkalnej została zbudowana, otwierająca się na południe galeria widokowa, otwory wejściowe zaopatrzono w kamienne portale z herbem Szreniawa w nadprożach, a okienne w takież obramienia. Ponadto po południowej stronie dworu założono ogród „włoski”, opadający czterema tarasami z pochyłości wzniesienia.

W posiadaniu Wieruskich dwór pozostawał do połowy XVII wieku, a od połowy wieku następnego należał do Ołtarzewskich. Ci, wybudowawszy obok niego nowy dwór barokowy, renesansową siedzibę Wieruskich zamienili w spichlerz i wozownię. W tej roli trwała ona przez ponad sto lat, aż popadła niemal w ruinę, z której poniesiona została dopiero niedawno przez obecnego właściciela.

Dzisiaj dwór wieruszycki jest jednym z kilkunastu tego typu obiektów, jakie przetrwały do naszych czasów, i jedynym w powiecie bocheńskim. Zbudowany jest z łamanego piaskowca karpackiego uzupełnionego regularnymi ciosami na planie regularnego prostokąta. Ma dochodzące do dwóch metrów grubości mury, głębokie piwnice, dwie kondygnacje naziemne z pomieszczeniami w dwóch traktach, nakrytych kamiennymi sklepieniami kolebkowymi w poziomie piwnic i parteru oraz stropami na piętrze, a nadto kamienne portale i obramienia okien. Najbardziej znaczącą jego częścią jest złączona z północno-wschodnim narożnikiem okrągła masywna wieża, strzegąca niegdyś głównego doń dojścia. O jej obronnym charakterze zaświadczają zachowane w przyziemiu strzelnice kluczowe. Dwór nakrywają dwa czterospadowe pobite gontami dachy o równoległych wobec siebie kalenicach, wieżę zaś gontowy hełm w kształcie stożka. Po północnej i wschodniej jego stronie rozciąga się zieleń typu leśnego, a po południowej widać zarysy porośniętych samosiewami tarasów schodzącego niegdyś ku dolinie Stradomki „włoskiego” ogrodu.