kliknij i przeciąg zamknij
Polityka jakości
Wyszukiwarka

Kościółek św. Leonarda

Jesteś tutaj:Strona Główna » Atrakcje turystyczne » Kościółek św. Leonarda

Leżąca w widłach rzeki Uszwicy i potoku Górzańskiego Lipnica Murowana jest historycznym miasteczkiem o średniowiecznej metryce. Założona została na prawie średzkim w oparciu o dokument lokacyjny króla Władysława Łokietka z 12 marca 1326 roku na stu łanach (ok. 2500 ha) jako miasto królewskie przy trakcie prowadzącym z Krakowa na Węgry. Kazimierz Wielki ufundował w niej okazały, murowany, istniejący do dziś kościół parafialny p.w. św. Andrzeja (1364) i polecił otoczyć ją kamiennym murem obronnym z dwiema bramami, zaś siostra jego, królowa Elżbieta przeniosła miasteczko na prawo magdeburskie. Już w XIV wieku był w Lipnicy ratusz, wzmiankowany po raz pierwszy w 1418 roku, a w wieku XV i szkoła parafialna i szpital z kościołem św. Krzyża. Niestety, w 1934 roku Lipnica Murowana utraciła status miasta. Pomimo tego, zachowała swój miejski charakter i historyczny układ przestrzenny z obszernym rynkiem o parterowej, podcieniowej zabudowie, z którego wybiega kilka krótkich uliczek. Przetrwało też w niej kilkanaście cennych zabytków architektury i budownictwa drewnianego. Z nich najbardziej znanym jest drewniany kościółek (od początków XIX wieku cmentarny) pod wezwaniem św. Leonarda, który z uwagi na walory zabytkowe i estetyczne 5 lipca 2003 roku wpisany został na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Stojący poza historycznym centrum Lipnicy Murowanej kościółek św. Leonarda należy do najcenniejszych i najlepiej zachowanych zabytków późnogotyckiego drewnianego budownictwa sakralnego w Małopolsce. Według miejscowej tradycji powstał on w roku 1203 na miejscu gontyny pogańskiej, o czym miała zaświadczać data wymalowana na ścianie jego prezbiterium. Aliści okazała się ona nieudolnym, a przy tym błędnym powtórzeniem daty właściwej: 1503. Jest to obiekt w całości drewniany, zbudowany z potężnych, kładzionych na zrąb modrzewiowych płazów, pobitych po części gontami, po części osłoniętych pionowym deskowaniem. Pierwotnie składał się z kwadratowej niemal nawy i węższego od niej, zamkniętego trójbocznie prezbiterium, nakrytych wspólnym siodłowym dachem o gotyckiej więźbie z barokową wieżyczką na sygnaturkę. Później dostawiono doń jeszcze niewielką, nieistniejącą już od dawna zakrystię, a w wieku XVII otoczono go dookoła cienistymi sobotami o masywnych słupach z zastrzałami, podpierających ich pulpitowy dach. Soboty owe, tak jak i gontowe pobicie ścian oraz dachów przydają całej budowli miękkości i szczególnego uroku.

Do nakrytego stropami wnętrza kościółka prowadzą trzy wejścia, z których południowe, pierwotnie główne, ujęte jest w późnogotycki portal ciesielski o wykroju trójliścia. Wszystkie jego ściany i stropy zdobi dekoracja malarska z różnych czasów. Tak więc, na ścianach nawy zachowała się ludowo-barokowa polichromia ze scenami z życia Chrystusa i świętych z 1710 roku, nawiązująca do tradycji średniowiecznych „ksiąg ubogich”, a w zamknięciu prezbiterium kompozycja Ukrzyżowania z 1689 roku, ujęta w malowaną draperię, której towarzyszą zacheuszki. Oprócz tego są jeszcze dekoracje figuralne i ornamentalne z około początków XVIII i połowy XIX wieku, zdobiące ściany, ambonę (postaci czterech Ewangelistów) i parapet chóru muzycznego (sceny ilustrujące Dziesięcioro Przykazań). Natomiast strop nawy pokrywa dekoracja wykonana przy pomocy patronów i szablonów, najpewniej pochodząca z czasu budowy kościoła.

Do niedawna jeszcze główną ozdobą wnętrza kościelnego były trzy późnogotyckie malowane tryptyki ołtarzowe: św. Leonarda z ok. 1500 roku, Adoracji Dzieciątka z 3 ćw. XV wieku i Legendy św. Mikołaja z pocz. XVI wieku. Ale w latach 80. ubiegłego wieku przeniesiono je do Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie, a ich miejsce zajęły wykonane współcześnie kopie. Do dziś z cenniejszych zabytków pozostał już tylko znajdujący się na chórze siedemnastowieczny pozytyw szkatulny, czyli małe, przenośne organy. Rolę krajobrazowej oprawy kościółka pełnią wiekowe dęby oraz towarzyszący mu niewielki cmentarzyk.